در همه این سال ها دلایل زیادی را برای ركود موسیقی سنتی- كه آواز جزء مهمی از آن است- برشمرده اند...
در همه این سال ها دلایل زیادی را برای ركود موسیقی سنتی- كه آواز جزء مهمی از آن است- برشمرده اند: بی اعتنایی و سیاست های غلط وزارت ارشاد و صدا و سیما، پیرشدن یا فقدان نسل طلایی موسیقی ایرانی به همراه سایر نوابغ دهه های گذشته- و كلاً به سر رسیدن عصر نوابغ-، تحولات تاریخی و اجتماعی و تغییر سلیقه و ذائقه انسان امروزی، جای نگرفتن شعر نو در قالب موسیقی سنتی و نابسنده بودن شعر كلاسیك برای آدم های جدید و... اینها همه و همه دلایلی هستند كه درست یا غلط هر كسی به فراخور درك خود از شرایط بر زبان می راند.اما به نظر نگارنده چند علت اصلی و مهم ركود آواز تاكنون از نظرها پنهان مانده و یا ابراز نشده است. یكی از آنها اینكه فراگیری هنر آواز، نیازمند سال ها شاگردی، كاوش، جست و جو، تحقیق، تمرین و ممارست در رشته های مختلف موسیقی و شعر و ادبیات است. حال ممكن است برای كسی این توهم پیش بیاید كه مگر فلان آوازخوان صد سال پیش- كه صفحه های صدای او موجود است- استاد ادبیات بوده كه چنان خوب می خوانده است؟
پاسخ این است كه در آن سال ها مدل زندگی و طبعاً «استاد- شاگردی» به گونه ای بوده كه شاگرد در طول روزها، هفته ها و سال های متمادی آنچنان با استاد خود مأنوس می شده كه در نهایت تمام گنجینه موجود در سینه استاد به شاگرد منتقل می شده است. اینها را مقایسه كنید باكلاس های ۱۰ ، ۲۰ نفره امروزی كه معمولاً به صورت یك جلسه یكی دو ساعته در هفته برگزار می شوند. در این كلاس ها اصلاً فرصتی گیر كسی نمی آید تا خلاقیت و استعدادش شكوفا شود.
تازه آدم ها اعم از استاد و شاگرد در چنبره مناسبات و روابط زندگی امروزی چنان گرفتارند كه اگر فرصتی بیابند و تمرین بكنند و فقط صدای خود را گرم نگه دارند، راضی و خشنود خواهند شد. صاحبان همین معدود صداهای كال و نارسی نیز معمولاً از اولین موقعیتی كه برای تولید آواز و تصنیف نصیبشان می شود استفاده می كنند تا صدای خود را به گوش مردم برسانند و احیاناً با استفاده از «زحمات»ی كه چند سال در راه یادگیری هنر كشیده اند به پول و شهرت و اعتبار برسند! در هر حالت و با وجودی كه پول و شهرت و اعتبار هنری و اجتماعی ممكن است به دلیل درخشش یك هنرمند به سراغ او بیاید، اما در كار هنر هیچ گاه نمی تواند هدف و آرمان یك هنرمند قرار گیرد. پس نتیجه كار خواننده ای كه صرفاً برای رسیدن به این مقاصد آواز بخواند از پیش معلوم است و این مدار بسته ای است كه سال ها است هنر آواز در آن گرفتار شده و بدین ترتیب «عصر ركود آواز ایرانی» فرا رسیده است.
البته فراموش نكنیم كه گاه ریشه یابی علل رونق و ركود پدیده ها بسیار پیچیده به نظر می رسد: مثلاً اینكه چگونه در یك دوره زمانی در حیطه شعر ایران نیما، شاملو، فروغ، سهراب و اخوان ثالث ظهور می كنند؛ یا پس از دهه ۴۰ تئاتر ایران آرام آرام افول می كند و اینكه مثلاً چند صد سال دیگر باید بگذرد تا یك «حافظ» یا «مولوی» دیگر پدید بیاید- یا نیاید؟!
نگارنده در زمینه ركود آواز با تاكید بر «گسست تاریخی ۵۷» به زعم خود یك دلیل دیگر را نیز موثر می داند.
موسیقی آوازی ایران